چاپ        ارسال به دوست

بررسی طرح توانمند سازی در مناطق روستایی و حاشیه نشین از دیدگاه سیستمی در برنامه هاشور

برنامه هاشور با موضوع بررسی طرح توانمندسازی در مناطق روستایی و حاشیه نشین، با حضور آقای دکتر سید حسین حسینی در تاریخ 8 دی ماه از شبکه رادیویی گفت و گو روی آنتن رفت.

در تعاریف علم شهرسازی آمده است که حاشیه های شهر، مکان هایی هستند که در نقشه شهراری وجود دارند اما از بسیاری خدمات ارائه شده در شهرها بی بهره اند و افراد داخل شهرها و حتی خود حاشیه نشینان خود را جز شهروند و نظام شهری نمی دانند.

این حاشیه ها مملو از مهاجرانی است که از داخل شهرها، روستاها یا کشورهای دیگر به دلایلی همچون فقر ناچار به تغییر مکان و مهاجرت به این حاشیه ها می شوند. هنگامی که صحبت از حاشیه نشینی می شود ابتدا باید به خواستگاه مهاجرت توجه کرد.

بحث مهاجرت از روستا به شهر در چند سال اخیر بسیار جدی شده و بسیاری از مولفه های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را درگیر کرده است. بر اساس آخرین سرشماری سال 1395، 26 درصد جمعیت کشور را روستاییان تشکیل می دهند که این درصد نسبت به نخستین سرشماری در سال 1345، که 69 درصد جمعیت کشور را روستاییان تشکیل داده بودند تغییر فاحشی کرده است.

جناب آقای دکتر سید حسین حسینی مدرس دانشگاه و دارای دکتری مهندسی صنایع گرایش سیستم های اقتصادی و اجتماعی از دانشگاه تهران در پاسخ به سؤال گزارشگر برنامه در رابطه با دیدگاه صحیح به موضوع حاشیه نشینی بیان کردند:

اگر همه مسائل را در قالب یک سیستم و نظام بررسی کنیم، مسائل اجتماعی نیز در یک سیستم اجتماعی رخ می دهند؛ یک سیستم اجتماعی الگویی شبکه ای از ارتباطات هدف مند و منسجم میان افراد، گروه ها و جوامع است و بررسی سیستم های اجتماعی نیازمند یک نگاه سیستمی است.

برای مثال در رابطه با حاشیه نشینی، اگر تنها دیدگاه اقتصادی، اجتماعی یا رسانه ای داشته باشیم، مسئله را رفع نکرده ایم و تنها آن را به سمت دیگری هدایت کرده ایم. در واقع ما در مواجه با مسائل اجتماعی به یک دیدگاه و رویکرد کل نگر نیاز داریم تا بتواند به همه ابعاد مسئله بپردازد، این رویکرد، رویکرد سیستمی و جامع نام دارد.

در صورت بررسی یک موضوع تنها از دید اقتصادی، تبعات تصمیمات حاکمیتی و غیر حاکمیتی را فقط در حوزه اقتصاد بررسی کرده ایم و به تبعات اجتماعی، زیست محیطی و... تصمیمات اتخاذ شده توجه نکرده ایم. داشتن یک نگاه سیستمی به ما کمک می کند تا تصمیمات جامع و یکپارچه اتخاذ کنیم و تبعات ناخواسته و اتفاقاتی که تصمیم گیری های ما به دنبال خواهند داشت را برآورد کنیم.

عمدتاً مسائل اجتماعی ویژگی هایی دارند که در رابطه با مسئله حاشیه نشینی به عنوان یک مسئله اجتماعی نیز صدق می کند برای مثال حاشیه نشینی را می توان به عنوان یک مسئله اجتماعی از ابعاد متفاوت مانند بعد سیاسی (تأثیر بر روی انتخابات)، اقتصادی (تأثیری که پدیده حاشیه نشینی بر اقتصاد شهر و روستا می گذارد) و ... به آن توجه کرد.

همچنین مسائل اجتماعی چند سطحی هستند، تبعات حاشیه نشینی بر لایه فردی، خانواده، جوامع، شهرها و کل کشور تاثیرگذار است.

در ادامه ایشان در پاسخ به این سؤال که آیا نگاه سیستمی در رفع معضل حاشیه نشینی جاری بوده است یا تنها به دنبال راه حل زودگذر بوده اند؟  افزودند:

متأسفانه عمدتاً ما علائم به وجود آمدن مسئله را ملاحظه کرده ایم و تنها در جهت رفع علائم تلاش کرده ایم و به ریشه های پیدایش مسئله توجه نداشته ایم.

ایشان حلقه مفقوده را در نگاه سیستمی به موضوع حاشیه نشینی را اشتغال دانستند و اظهار داشتند به نظر می رسد اشتغال می تواند نقطه شروعی برای کاهش مشکلات روستاییان و کاهش مهاجرت معکوس باشد و شاید افزایش اشتغال موجب افزایش خدمات رفاهی در روستاها با نیاز کمتری به حاکمیت شود.

موضوع اشتغال را می توان از دیدگاه های متفاوت مورد بررسی قرار داد، درصد قابل توجهی از اشتغالی که در روستاها وجود دارد را اشتغال غیر رسمی دربرمی گیرد به این معنا که قرارداد کاری، بیمه و آتیه ای برای شغل وجود ندارد و نداشتن آتیه برای روستاییان موجب مهاجرت به حاشیه شهرها می شود.

وی  افزود به نظر می رسد نقطه اهرمی معضل حاشیه نشینی برآورد روستایی از آتیه زندگی خود در روستا است که عمدتاً مربوط به بحث اشتغال روستاییان می‌شود و اصلاح اشتغال روستاییان می تواند موجب ایجاد یک اکوسیستم پایدار در بخش‌های روستایی کشور شود.

 بخش اول مصاحبه با رادیو گفت و گو

 بخش دوم مصاحبه با رادیو گفت و گو

در ادامه آقای دکتر محمد یزدانی نسب پژوهشگر مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سیما و دکترای جامعه شناسی از دانشگاه شهید بهشتی به تبیین و بررسی سیاست های کاهش حاشیه نشینی در ایران و جهان پرداختند:

به گفته ایشان بررسی تجربه های مقابله با حاشیه نشینی در سطح جهانی در چند دسته تقسیم می شوند:

1.     پاکسازی: که در ایران هم تا حدودی اتفاق افتاد و موفق نبوده است.

2.     طرح خانه سازی اجتماعی: این طرح از طرف سازمان ملل بانک جهانی مطرح شد و این سیاست علی رقم وام هایی که بانک جهانی پرداخت می کرد شکست خورد.

3.     ارائه مسکن، زمین به حاشیه نشینان: این طرح نیز در سطح جهانی موفق نبوده است.

4.     توانمندسازی حاشیه نشینان: بحث توانمند سازی حاشیه نشینان و روستاییان در چند سال اخیر در ایران نیز مطرح شده است، در بخش روستانشینان این تجربه در سطح جهانی موفق بوده است اما در رابطه با حاشیه نشینان این تجربه در سطح جهانی به دلیل کم بودن توانایی های حاشیه نشینان و کمبود انگیزه آن ها  با شکست مواجه شده است باید در نظر گرفت که اکثر حاشیه نشینان برای بقا به حاشیه شهرها مهاجرت کرده اند و دغدغه توانمند شدن ندارند، در نتیجه این سیاست برای حاشیه نشینان موفق نخواهد بود. به نظر می رسد باید بررسی های سیستمی و پایه ای برای شناسایی روستاییانی که به حاشیه شهرها مهاجرت می کنند شود. در بحث توانمند سازی روستاییان باید به تغییرات اقلیم توجه شود و روستا را تنها به عنوان مکانی برای کشاورزی و دامپروری در نظر نگرفت.

ایشان افزودند به نظر می رسد اقدامات انجام شده تا کنون پشتوانه نگاه سیستمی و جامع ندارند. در واقع در نگاه سیستمی باید همه جنبه ها مانند فرهنگ، اقلیم، اقتصاد و ... در نظر گرفته شود در حالی که به نظر می آید تنها تفاوت اقدامات کنونی با گذشته در نظر گرفتن جنبه زیست محیطی در تصمیم گیری ها است.

وی یکی از مهمترین دلایل مهاجرت معکوس را مقایسه زندگی روستایی و شهری و بها ندادن به سبک زندگی روستایی در رسانه، آموزش و پرورش و ... در طول سالیان گذشته دانست.

همچنین جناب آقای دکتر ابراهیم دنیاپیما رئیس هیئت کانون زیست محیطی روستایی ندای شانه جان دارای دکتری مدیریت عالی و تجارت کسب و کار بیان کردند، به نظر می رسد مهاجرت روستاییان به شهرها یا حاشیه شهرها تنها به دلیل فقر نیست و نبود امکانات دانشگاهی، نبود زیرساخت ها و امکانات شهری و رفاهی موجب مهاجرت از روستاها به شهرها می شود. امید داریم که بتوانیم منافع روستاییان را در روستا حفظ کنیم.

وی افزود باید مانع افزایش مهاجرت از روستا به شهرها شد که این امر با ایجاد جاذبه اقتصادی و رفاهی محقق می شود، همچنین باید شرایطی ایجاد شود که حاشیه نشینانی که به روستاها بر می گردند احساس شکست و سرخوردگی نداشته باشند.

در ادامه جناب آقای مهندس حمیدرضا سهرابی مدیر کل مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی بیان کردند گام نخست برای مقابله با حاشیه نشینی تثبیت جمعیت در روستاها است و که این امر مستلزم افزایش جاذبه در روستاها است، در این راستا طرح هادی و منظومه روستایی پایه گذاری شده اند.

مهندس سهرابی در پاسخ به این سؤال که آیا نیازی به وجود مرجعی برای ایجاد دیدگاه سیستمی در دستگاه های ذی ربط وجود دارد؟ بیان کردند:

 هر دستگاهی باید وظایف تعیین شده برای خود را لحاظ کند و در جهت تسهیلگری شرایط روستاییان گام بردارد. اگر سلسله مراتب اداری ناظر بر طرح ها به درستی طرح های پیشنهادی را بررسی کنند نیازی به ایجاد دستگاهی جدید دیده نمی شود.

به نظر می رسد دفتر توسعه روستایی یا ارگان های مشابه می توانند مسئول بررسی سیستمی و جامع طرح های موجود باشند و بررسی طرح های پیشنهادی توسط مقامات استانی، محلی و فرمانداری نسبت به ایجاد سازمان جدید اولویت دارد.

برای مشاهده متن خبر در سایت رادیو گفت و گو کلیک کنید.

برای دریافت فایل سوتی از سایت ایران صدا کلیک کنید.

 


١٢:٠٩ - پنج شنبه ١٣ دی ١٣٩٧    /    شماره : ٣٥٠    /    تعداد نمایش : ٥٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج