چاپ        ارسال به دوست

سیستم چیست؟

بر خلاف باور عموم سیستم مجموعه ای از اجزا نیست!

بلکه یک سیستم مجموعه‌ای متعامل  و سازماندهی شده از اجزا است که در راستای اهدافی مشخص حرکت می‌کند. اگر با دقت به این تعریف توجه کنید متوجه خواهید شد که یک سیستم از 3 بخش اجزا یا عناصر، روابط متقابل و اهداف یا وظایف تشکیل شده است.

به عنوان یک مثال می‌توان سیستم دستگاه گوارش بدن انسان را بیان کرد:

عناصر سیستم گوارش بدن شامل دندان‌ها، آنزیم ها، معده و روده ها است. این اجزا از طریق جریان فیزیکی غذا و مجموعه ای از پیام های تنظیم کننده نحوه کار، با یکدیگر در تعامل هستند. وظیفه یا هدف این سیستم تجزیه غذا به مواد مغذی سازنده آن و تحویل این مواد به جریان خون و دور ریختن ضایعات غیر قابل استفاده است. قابل ذکر است که در فرایند جریان خون، سیستمی دیگر است.


مقالات مرتبط:

استفاده از سیستم‌های دینامیکی جهت ارزیابی ریسک احتمال

ابزارهای تفکر سیستمی: 6 مفهوم مهم در رابطه با تفکر سیستمی


در مقابل توده‌ای از اجزا که هیچ ارتباط متقابلی با یکدیگر ندارند و وظیفه مشخصی را دنبال نمی کنند را نمی توان سیستم نام گذاری کرد.

برخی معتقدند، در یک شهر سنتی که همسایه ها در کنار هم زندگی می کنند و یکدیگر را می شناسند و با یکدیگر در تعامل هستند، سیستمی اجتماعی را پدید می آورند و در مقابل مجموعا آپارتمانی با ساکنینی که با یکدیگر غریبه اند چنین سیستمی را تشکیل نخواهند داد. در این مثال مشاهده می کنید که در یک سیستم یک پارچگی و کلیت وجود دارد و مجموعه ای پویا از تعاملات برای حفظ این ساز و کار  برقرار است.

یک سیستم قادر به تغییر، تطبیق، واکنش به رویدادها، هدف جویی، درمان آسیب ها و بقا در مسیر خود است.  سیستم ها می توانند خود سازنده باشند و در مقابل برخی آسیب ها خود تعمیر نیز باشند. اغلب سیستم ها واکنشی هستند و تکامل را دنبال می کنند.

در واقع می توان گفت سیستم فراتر از مجموعه اعضایش است. می تواند رفتار انطباقی، پویا، هدف جو، خود نگهدارنده و گاهی رفتاری تکاملی از خود نشان دهد.

عناصر تشکیل دهنده سیستم ها

بسیاری از عناصر تشکیل دهنده سیستم ها قابل مشاهده و ملموس هستند، برای مثال عناصر تشکیل دهنده یک درخت ریشه، تنه، شاخه و برگ ها هستند، با نگاهی عمیقتر سلول های تخصصی، رگ هایی که مایعات را به بالا و پایین انتقال می دهند، سبزینه ها و ... را خواهید دید. می توان عناصر تشکیل دهنده یک سیستم را به زیر مجموعه ها و مجددا آن ها را به زیر مجموعه های دیگری تقسیم کرد و اگر این نگاه جزیی نگری ادامه پیدا کند دیدگاه خود را در رابطه با آن سیستم کلان از دست خواهید داد.

روابط متقابل در سیستم ها

بهتر است پیش از این که دیدگاه خود را نسبت به سیستم از دست بدهید، به روابطی که عناصر را در کنار یکدیگر نگه می دارند توجه کنید.

در سیستم یک درخت روابط بین اجزا، جریان های فیزیکی و شیمیایی هستند که موجب فرایند سوخت و ساز در درخت می شوند.  برای مثال هنگامی که در یک روز تابستانی برگ ها آب خود را از دست می دهند، افت فشار در رگ برگ های انتقال دهنده ی آب، ریشه ها را مجبور به حمع آوری مقدار بیشتری آب می کند.

بسیاری از روابط متقابل در یک سیستم از طریق جریان های ارتباطی عمل می کنند. اطلاعات سیستم را پایدار نگه داشته و نقش مهمی در چگونگی عملکرد آن دارد.

هدف و وظایف سیستم ها

وظیفه و هدف یک سیستم ضرورتا آن چیزی نیست که در مورد آن ها توافق شده است بلکه هدف آن چیزی خواهد بود که یک سیستم در عمل نشان می دهد. بهترین راه برای درک هدف سیستم، مشاهده آن در طی زمان است تا چگونگی عملکرد آن به خوبی شناسایی شود.

می توان گفت یکی از وظایف هر سیستمی اطمینان از حفظ جاودانگی خویش است.

یکی از دشوارترین جنبه های سیستم ها این است که اهداف اجزای زیر مجموعه آن (زیر سیستم ها) ممکن است رفتاری کلی را پدید آورد که خواست هیچ کس نبوده است.

سیستم ها می توانند متداخل و تو در تو باشند. بنابراین اهداف آن ها نیز درون اهداف سیستم دیگر قرار می گیرد. برای مثال هدف دانشگاه کشف و انتقال دانش است، درون یک دانشگاه، هدف یک دانشجو می تواند کسب نمرات خوب باشد، هدف استاد بقا در سمت خود و هدف مدیریت حفظ توازن در بودجه باشد. هر یک از این اهداف فرعی می تواند با هدف کلی در تعارض باشد.  حفظ اهداف فرعی و اهداف کل سیستم در هماهنگی با هم از کارکردهای ضروری سیستم های موفق است.

پنهانی ترین بخش سیستم، وظایف و اهداف آن است که اغلب نقش تعیین کننده ای در تعیین رفتار سیستم دارد.

منبع: کتاب تفکر سیستمی

 


١٢:١٢ - پنج شنبه ١ آذر ١٣٩٧    /    شماره : ٣٣٢    /    تعداد نمایش : ١٣٧


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج