چاپ        ارسال به دوست

ابزارهای تفکر سیستمی: 6 مفهوم مهم در رابطه با تفکر سیستمی

در این مطلب از مجموعه بلاگ‌های تفکر سیستمی (System thinking) موسسه سمام، به بینش اصلی و ابزار مورد نیاز برای پرورش و توسعه تفکر سیستمی جهت مقابله با مشکلات پیچیده می پردازیم. هدف این مطلب افزایش مهارت افراد در نگرش به پدیده ها و تقویت تفکر سیستمی است.

کلمات دارای قدرت هستند و در تفکر سیستمی از کلماتی استفاده می شود که می توانند جریان فکری متفاوتی ایجاد کنند. کلماتی مانند  "ترکیب"، "ارتباط و همبستگی"  و "حلقه های بازخورد" می توانند برای برخی افراد گیج کننده باشند. زیرا ممکن است این کلمات در رابطه با هر سیستم معانی خاصی داشته باشند.


مقالات مرتیط:

مقایسه مدل سازی پویا و مدل سازی فرآیند

استفاده از ﺗﻜﻨﻴﻚ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ در شبیه سازی سیستم تولید به هنگام


روش های متفاوتی برای گسترش تفکر سیستمی وجود دارد اما در این مقاله به 6 نکته مهم می ‌پردازیم و در ضمن توضیح ابزارهای تفکر سیستمی؛ برخی از نکات اساسی در ایجاد تفکر سیستمی را نیز بیان می کنیم.

1.     ارتباط و همبستگی (Interconnectedness)

برای ایجاد تفکر سیستمی لازم است تا در نوع نگرش به پدیده ها تغییر ایجاد شود. دلیل اساسی این تغییر این است که همه اجزا با هم در ارتباط هستند و همبستگی دارند.

اساسا، هر چیزی برای بقا به چیز دیگری نیاز دارد. انسان‌ها برای بقا و حفاظت از بدن به غذا، آب و هوا نیاز دارند و درختان برای رشد به کربن دی اکسید و نور آفتاب نیاز دارند. هر چیزی برای بقا به ترکیبی از چیزهای دیگری نیاز دارد.

اشیای بی جان نیز به چیزهای دیگر وابسته هستند برای مثال ساخت صندلی نیازمند استفاده از چوب درختان است.

بنابراین هنگامی که به عنوان یک اصل از دیدگاه تفکر سیستمی می‌گوییم " همه چیز به هم وابسته است" در واقع یک اصل اساسی زندگی را بیان کرده ایم و این نگرش مکانیکی که  "جهان از ارتباطات خطی و ساختار یافته تشکیل شده است" را نقض می کنیم و در می یابیم که جهان مملو از روابط پویا، پیچیده، در هم آمیخته و حلقه های بازخورد است.

متفکرین سیستمی با استفاده از این دیدگاه پیچیدگی‌های موجود در جهان را کشف و بررسی می کنند.

بنا به تعریف دونلامدوز (Denolla meadows) یک سیستم مجموعه ای از ارتباطات است که در کنار هم در یک محیط منظم کار می کنند تا به هدف سیستم دست یابند.

2. ترکیب (Synthesis)

به طور کلی ترکیب به ادغام دو یا چند آیتم برای ایجاد آیتم جدید اشاره دارد. در تفکر سیستمی ترکیب در مقابل تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. در واقع تجزیه و تحلیل در جهان بینی مکانیکی کاربرد دارد که در آن پدیده های جهان را به بخش های کوچک تقسیم می کنند.

اما همه سیستم ها پیچیده و پویا هستند، به این ترتیب ما برای درک پدیده ها به رویکردی جامع تر نیاز داریم. ترکیب به معنای درک هم زمان همه سیستم و اجزای آن همراه با ارتباطاتی است که پویایی سیستم را ایجاد می کند.

اساسا ترکیب به معنای توانایی مشاهده همبستگی ها و ارتباطات است.

3. پیدایش (Emergence)

تفکر سیستمی بیان می کند که اجزای بزرگتر از اجزای کوچکتر ایجاد می شوند. پیدایش مفهوم کلی ایجاد المان های متفاوت و منحصر به فرد از عناصر بیولوژیکی را بیان می کند.

پیدایش نتیجه هم افزایی اجزا و غیر خطی بودن سیستم است و اغلب از آن برای نشان دادن نتیجه ارتباطات استفاده می شود.

یک نمونه ساده از پیدایش، ایجاد برف است که از عوامل محیطی و عناصر بیولوژیکی تشکیل می شود. هنگامی که درجه حرارت برای ایجاد ذرات برف مناسب است، ذرات آب منجمد در الگوهای فراکتال زیبا در اطراف یک مولکول قرار می‌گیرند و ذرات برف را تشکیل می دهند.

فولر (R. Buckminster Fuller) بیان می‌کند که هیچ چیز در یک کرم ابریشم وجود ندارد که به شما بگوید یک پروانه است.

4. حلقه های بازخورد (Feedback Loops)

از آن جا که همه اجزا در سیستم به هم وابسته هستند، حلقه‌های بازخورد و جریان هایی بین متغیرهای سیستم وجود دارد. هنگامی که نوع حلقه ها و پویایی آن ها مشخص شود، می توانیم آن ها را مشاهده کنیم، درک کنیم و در آن‌ها مداخله کنیم.

دو نوع اصلی حلقه های بازخورد، حلقه های  تقویتی و تعادلی هستند.

حلقه های تقویتی موجب هم افزایی در حلقه ها می شوند. رشد جمعیت شهرها یا رشد جلبک ها در برکه ها نمونه هایی از حلقه های تقویتی هستند، که با افزایش جمعیت آن ها سرعت رشد جمعیتشان افزایش می یابد.

حلقه های تعادلی زمانی استفاده می شوند که تعادل عناصر درون سیستم از بین می رود. برای مثال طبیعت اساسا از یک چرخه طعمه و شکارچی ایجاد شده است، اما اگر یکی از حیوانات بیش از حد مجاز از چرخه طبیعت خارج شود تعادل از بین می رود و عدم تعادل موجب افزایش جمعیت نوع دیگری از حیوانات می شود که پدید آورنده نوعی از چرخه تقویت است.

 

5. علیت (Causality)

شناخت حلقه های بازخورد به درک علیت کمک می کند؛ در یک سیستم پویا  به طور مداوم هر جزء باعث رخ دادن جزء دیگر می شود (همه سیستم ها پویا هستند و به طور مداوم در حال تغییر هستند).

ارتباطات علی و معلولی مفهوم رایجی است که همه با آن ها آشنایی دارند؛ والدین همواره می کوشند تا آن را به فرزندان آموزش دهند و قطعا تا به حال تاثیر غیر منتظره اقدامی که در گذشته انجام داده اید را بر زندگیتان مشاهده کرده اید.

مفهوم علیت در تفکر سیستمی به معنای توانایی کشف چگونگی تاثیر هر جزء بر سیستم است. درک روابط علی معلولی به ایجاد نگرشی عمیق تر نسب به حلقه های بازخورد، ارتباطات و روابط که اجزای اصلی مدل های سیستمی هستند کمک می کند.

6. ترسیم و نگاشت سیستم (Systems Mapping)

ترسیم و نگاشت سیستم یکی از ابزارهای کلیدی تفکر سیستمی است.  راه های زیادی برای ترسیم سیستم وجود دارد با این حال قوانین و شیوه های اصلی نقشه برداری سیستمی در سطح جهان مشترک هستند. شناسایی و ترسیم اجزای موجود در یک سیستم در جهت درک بهتر ارتباطات، روابط و کارکرد اجزا در یک سیستم پیچیده کمک می کند و با ایجاد بینش و درک صحیح از سیستم می تواند در راستای توسعه روابط موثر، ایجاد تغییرات، سیاست گذاری و تصمیم گیری در راستای پیشرفت سیستم تاثیرگذار باشد.

 

6 مفهوم اساسی بیان شده به عنوان زیر بنای تفکر سیستمی به افراد کمک می کند تا دیدگاهشان را نسبت به چگونگی کارکرد پدیده ها از منظر تفکر سیستمی گسترش دهند و توانایی تفکر خلاق و همه جانبه به جنبه های مختلف پدیده ها را در افراد توسعه می دهد.

تاثیر مثبت تفکر سیستمی بر توسعه سازمان و فعالیت ها بر کسی پوشیده نیست، برای ایجاد این شیوه نگرش ابتدا باید به مفاهیم اصلی توجه کنیم.

منبع: سایت مدیوم


٢٠:٥١ - سه شنبه ٣ مهر ١٣٩٧    /    شماره : ٣٢٠    /    تعداد نمایش : ١٦٠


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج